OSTEOPOROZA – „cicha woda”

NASZ EKSPERT: Dr Tomasz Ochałek


ISTOTĄ OSTEOPOROZY, CHOROBY METABOLICZNEJ KOŚCI, JEST OBNIŻENIE JEJ WYTRZYMAŁOŚCI SPOWODOWANE UBYTKIEM MASY I OSŁABIENIEM STRUKTURY, PROWADZĄCE DO WZROSTU ŁAMLIWOŚCI KOŚCI. JAWNEJ KLINICZNIE, ZAAWANSOWANEJ, OSTEOPOROZIE TOWARZYSZY ZGARBIENIE SYLWETKI: OKRĄGŁE PLECY I WYPIĘTY BRZUCH, BOLESNOŚĆ PLECÓW CZY OGRANICZONA ELASTYCZNOŚĆ KRĘGOSŁUPA.

CO ŁACZY OSTEOPOROZĘ Z ARCHIMEDESEM?

Język! Połowa słowa osteoporoza to greckie ostéon czyli kość. A jeszcze? Wanna. Związek Archimedesa z wanną jest jasny: wszedł do wanny, woda go „wyparła” więc wymyślił prawo wyporu – Archimedesa. A osteoporozy? Odkorkowana wanna, do której nalewana jest woda zachowująca stały poziom, jest modelem zdrowej kości pozostającej w stanie dynamicznej równowagi. Masa kości nie ulega zmianie mimo ciągłej przebudowy. Kombinacje  szybkości dopływu i odpływu, prowadzące do ubytku lub zbyt szybkiej wymiany wody, odpowiadają przyczynom osteoporozy. Przybór wody ilustruje sukces terapii zwiększającej masę kostną. Wymiana wody w wannie odpowiada przebudowie kości – remodelingowi. W remodelingu uczestniczą przeciwstawne procesy – resorpcja kości (wypływ wody), powodowana przez komórki kościogubne – osteoklasty i odtwarzanie kości, domena komórek kościotwórczych – osteoblastów (kran wanny). Osteoblasty, pod kontrolą prawidłowych stężeń hormonów: estrogenów (u kobiet) i testosteronu (u mężczyzn), przy prawidłowej podaży wapnia, fosforanów i białka tworzą nową tkankę kostną, odtwarzając jej mikroarchitekturę (grubość i połączenia beleczek kostnych), stopień mineralizacji i makroarchitekturę. Jak odpływ wody, nie kompensowany dopływem powoduje opróżnianie wanny, tak zbyt szybka resorpcja degraduje kość, prowadząc do utraty masy i gęstości mineralnej – BMD (ang. bone mineral density) stanowiącej radiologiczny marker osteoporozy. Próbą kompensacji wzmożonej resorpcji kości może być przyśpieszenie kościotworzenia. Jednakże taka „wojenna produkcja” daje w efekcie kość słabiej zmineralizowaną i usieciowaną, o większej łamliwości. W trakcie przebudowy kości do krwi uwalniane są białka. Pomiar ich stężenia wykorzystywany jest do określania przebudowy kości: tempa powstawania (osteokalcyna) lub resorpcji kości (C-telopeptyd kolagenu typu I, ICTP; wolna deoksypirydynolina, DPD). Stanowią one biomarkery przebudowy kości, oznaczane we krwi lub moczu w diagnostyce i monitorowaniu leczenia.

Złamania osteoporotyczne (w wyniku urazu niskoenergetycznego) dotyczą głównie kręgów, kości nadgarstka i kości udowej. Częstość osteoporozy wzrasta z wiekiem, choć zawsze bardziej narażone są kobiety: pięciokrotnie w okresie starości wczesnej (60-74 r.ż.) i dwukrotnie po 75 r. ż.

PODZIAŁ OSTEOPOROZY

  1. PIERWOTNA
    a. postmenopauzalną kobiet (typ I) – wiąże się ze spadkiem estrogenów
    b. podeszłego wieku obu płci – powyżej 70. r.ż. (typ II) – wiąże się z z niedoborami wapnia, witaminy D3, testosteronu lub nadmiarem hormonu przytarczyc, PTH
  2. WTÓRNA (dotykająca obu płci) – towarzyszy przebiegowi innych chorób, jak: RZS, zaburzenia hormonalne, szpiczak, choroby wątroby i bywa skutkiem unieruchomienia, alkoholizmu, farmakoterapii.

Ze względu na rosnącą populację ludzi starych, ich nieprawidłowy tryb życia i złe nawyki żywieniowe, złamania osteoporotyczne stały się doniosłym problemem społecznym. Osteoporoza podstępna i wyniszczająca, sama w sobie jest chorobą groźną. Jej powikłania są jednak bardziej złowieszcze. W drugim roku po złamaniu z powodu powikłań umiera 50% chorych, a pozostali narażeni są na cierpienia fizyczne i psychiczne z powodu ograniczeń poruszania. Przebieg osteoporozy jest skryty. Sygnałem alarmowym, post factum, staje się dopiero złamanie w sytuacji niespodziewanej i silny ból.

W diagnostyce laboratoryjnej osteoporozy klasyczne badania biochemiczne służą do ustalenia przyczyn niskiej masy kostnej BMD, dla odróżniania osteoporozy pierwotnej od wtórnej i ustalenia przyczyn tej ostatniej. Łącznie z oznaczeniami osteokalcyny, DPD i ICTP są istotne także dla profilaktyki osteoporozy, monitorowania terapii i ustalania indywidualnego dawkowania leków. Badania dotyczą głównie gospodarki wapniem. Kość jest rezerwuarem wapnia, łagodzącym amplitudę wahań jego poziomu w organizmie.
Obrót wapnia (i fosforanów) jest możliwy dzięki wspomnianemu remodelingowi kości. Parametry mineralne remodelingu oznaczane są we krwi: stężenie wapnia (kalcemia) i fosforanów (fosfatemia) i w moczu: stężenie wapnia (kalciuria) w dobowej zbiórce moczu. Kombinacje wyników tych oznaczeń w połączeniu z pomiarem aktywności kostnego enzymu przemian fosforanów: fosfatazy zasadowej, witaminy D3 (25 (OH)D, a także kreatyniny i OB pozwalają na wybór przyczyny osteoporozy z wachlarza możliwości obejmującego m.in: zaburzenia przytarczyc, nowotwór, choroby nerek, wątroby. Specjalistycznym badaniem diagnostycznym, tzw. II rzutu jest pomiar PTH, hormonu przytarczyc, który w nadmiarze nasila resorpcję kości i białka monoklonalnego wskazujących na szpiczaka jako przyczynę osteoporozy.

NAJNOWSZE PORADY

Najnowsze filmy


KONTROLUJ CIŚNIENIE TĘTNICZE!
JAK URATOWAĆ LUDZKIE ŻYCIE?
SKOMPLETUJ DOMOWĄ APTECZKĘ!
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
blog
post
page

Do góry
Skip to content