BORELIOZA – czego powinniśmy być świadomi?

NASZ EKSPERT: Dr Tomasz Ochałek


PRZYSZŁA WIOSNA. Z WIOSNĄ KLESZCZE. A Z KLESZCZAMI…. CHOROBY ODKLESZCZOWE ZE SZTANDAROWĄ DLA BORELIOZĄ NA CZELE. WYWAŻONE OPINIE SPECJALISTÓW CHORÓB ZAKAŹNYCH NAWOŁUJĄ, BY W OBAWACH PRZED BORELIOZĄ ZACHOWYWAĆ PROPORCJE: NIE ULEGAĆ BEZKRYTYCZNIE KLESZCZO-PSYCHOZIE, ALE TEŻ NIE UDAWAĆ, ŻE PROBLEM NIE ISTNIEJE. NIE MA NATOMIAST WĄTPLIWOŚCI, ŻE SUKCES W OGRANICZANIU ZAGROŻENIA BORELIOZĄ ZALEŻY OD ŚWIADOMOŚCI I CZUJNOŚCI.

CZEGO POWINNIŚMY BYĆ ŚWIADOMI?

Pierwszy w sezonie „wysyp” kleszczy nastąpi w maju, kanikuła lipcowo-sierpniowa spowoduje chwilowe uspokojenie aktywności kleszcza, po czym ofensywa zostanie wznowiona w chłodniejszym wrześniu. Kleszcze mimo niespotykanej u innych gatunków odporności na środki chemiczne i urazy mechaniczne, starają się unikać żaru bezpośrednich promieni słońca, są mało aktywne w najgorętszym okresie lata i w najcieplejszej porze dnia. Wzrostowi liczebności kleszczy w polskich warunkach sprzyjają zmiany klimatyczne, powodujące także przesuwanie się zasięgu kleszczy na północ i ekspansję na dotychczas niedostępne dla nich tereny górskie. Ekspansja kleszczy na nowe tereny odbywa się przez sieć kanałów ekologicznych – naturalny system połączeń terenów dzikich i środowiska zurbanizowanego. Wehikułem w kleszczowym exodusie są małe ssaki, typowym środowiskiem życia trawa i zarośla do wysokości mniej więcej człowieka.

Błędne jest przekonanie, że na kontakt z kleszczem narażeni jesteśmy wyłącznie w lesie. Równie niebezpieczny może być piknik na trawie w wielkomiejskim parku. Krętki boreliozy (tak jak i inne drobnoustroje obecne w ciele kleszcza) przedostają się do organizmu ukąszonego człowieka ukąszonego wraz ze śliną tego pajęczaka. Ślina ta wykazuje na dodatek zdolność do znieczulania skóry ofiary w miejscu wkłucia, co skutecznie minimalizuje szansę natychmiastowej reakcję ofiary. Ryzyko wniknięcia drobnoustrojów do organizmu ukąszonego w ilości wystarczającej dla wywołania infekcji rośnie wraz długością czasu wkłucia kleszcza. Wnikające krętki namnażają się w skórze w okolicach ukąszenia, a towarzyszącym temu objawem klinicznym jest wczesna zmiana na skórze w postaci tzw. rumienia wędrującego, pojawiająca się w okresie 1-3 tygodni po ukąszeniu, najczęściej jednak po 7-10 dniach. Obecność rumienia jest szczęściem w nieszczęściu, gdyż stanowi wystarczający powód do rozpoznania boreliozy i wszczęcia terapii, będąc tzw. objawem patognomonicznym tej choroby. W sporym niestety odsetku przypadków (do 30%) rumień nie pojawia się w ogóle lub pojawia się znacznie później (do 3 miesięcy). W sytuacji takiej rozpoznanie choroby wymaga sięgnięcia po diagnostyczne metody laboratoryjne.
Przełamanie mechanizmów obronnych ofiary, aktywnych w obrębie i w okolicach rumienia, umożliwia ogólnoustrojową ekspansję krętka i, w zależności od wariantu choroby, zajęcie stawów, struktur układu nerwowego, odległych fragmentów skóry lub mięśnia sercowego. Należy zauwazyć, że borelioza miewa bardzo różne oblicza.

PROFILAKYKA

Profilaktyka boreliozy w najprostszej formie, polega na dokładnym lustrowaniu powierzchni skóry, zwłaszcza jej fałdów i wilgotnych załomków, po powrocie ze spaceru lub pikniku. Praktyczne jest stosowanie odpowiedniej odzieży i odstraszających kleszcze repelentów.

DIAGNOSTYKA BORELIOZY

Jeżeli już do ukąszenia doszło – wachlarz wariantów postępowania jest spory. Niewątpliwie, dla wyboru właściwej strategii istotne jest ustalenie, czy kleszcz usunięty z miejsca wkłucia jest nosicielem krętka. Wykrycie w kleszczu materiału genetycznego krętka, tzw. metodą PCR, nie przesądza o ryzyku zakażenia u osoby ukąszonej, ale uświadamia konieczność dokładnej obserwacji miejsca ukąszenia, śledzenia możliwych objawów klinicznych i poddania ukąszonego w odpowiednim czasie testom serologicznym dla potwierdzenia rozwoju zakażenia. Niewykrycie w kleszczu materiału genetycznego krętka stanowi bardzo mocną przesłankę dla odwołania „czerwonego alertu”. Przeznaczony do badania genetycznego, usunięty z miejsca wkłucia (bez użycia środków dezynfekujących, tłuszczu i kosmetyków) kleszcz (lub jego fragmenty), powinien być przesłany do laboratorium w zamkniętym pojemniczku. Materiał przeznaczony do badania PCR może być przechowywany w chłodzie, należy jednak unikać zamrażania i rozmrażania.

Pierwszą linią podstawowej diagnostyki laboratoryjnej boreliozy u ukąszonego są testy serologiczne, polegające na pomiarach stężenia przeciwciał IgM i IgG specyficznych dla antygenów krętka. Ich wykonanie jest zasadne po 3-4 tyg. od ukąszeniu przez kleszcza w przypadku braku rumienia, lecz obecności objawów klinicznych sugerujących rozwój choroby. Obecność przeciwciał w obu klasach, a zwłaszcza stwierdzenie przyrostu ich stężenia w badaniach wykonanych w odstępie ok.10 dni, świadczy o rozwijającym się zakażeniu. Specyficzność wykrytych przeciwciał potwierdzana jest następnie immunoblotami dostępnymi dla obu klas.
Immunobloty powinny być zlecane automatycznie w przypadku stwierdzenia przeciwciał IgM, IgG lub obu klas. Serologiczna diagnostyka bywa również wykonywana w potwierdzeniu lub wykluczeniu boreliozy w przypadkach nietypowego rumienia: nieregularnego, bez centralnego przejaśnienia lub utrzymującego się przez długi czas. W rzadkich przypadkach dla weryfikacji charakteru rumienia wykonywane jest badanie DNA krętka w materiale tkankowym z jego okolic. Badanie takie wymaga jednak decyzji lekarza specjalisty. Również lekarz musi decydować o zasadności przeprowadzenia oznaczeń przeciwciał specyficznych dla krętka w materiale innym niż krew (np. w płynie mózgowo-rdzeniowym, PMR) lub DNA krętka w PMR, płynie stawowym itd.

W rzadkich sytuacjach wykonywane jest badanie krążących kompleksów immunologicznych (KKI), zlecane w sytuacji, gdy wbrew objawom klinicznym i wywiadowi świadczącym o boreliozie nie stwierdza się we krwi chorego przeciwciał specyficznych dla antygenów krętka. Wart szerszego rozpropagowania jest test przydatny w monitorowaniu skuteczności leczenia boreliozy, polegający na oznaczaniu przeciwciał swoistych dla antygenu krętka oznaczonego jako VIsE. W większości przypadków stężenie przeciwciał anty-VIsE spada wyraźnie w wyniku skutecznej terapii. O ile oznaczenie takie nie zostało wykonane przed leczeniem, przesłanką o sukcesie terapii jest niski poziom anty- VlsE lub ich brak.

NAJNOWSZE PORADY

Najnowsze filmy


KONTROLUJ CIŚNIENIE TĘTNICZE!
JAK URATOWAĆ LUDZKIE ŻYCIE?
SKOMPLETUJ DOMOWĄ APTECZKĘ!
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
blog
post
page

Do góry
Skip to content